เงินประกัน, เงินมัดจำ และเงิน Retention ต่างกันอย่างไรบ้าง
หลายกิจการ — โดยเฉพาะ ธุรกิจรับเหมาก่อสร้าง, ผู้ให้บริการ, หรือผู้ให้เช่าทรัพย์สิน — มักมีรายการ เงินมัดจำ (Advance), เงินประกัน (Deposit / Guaranty) และ เงิน Retention เกิดขึ้นเสมอ แม้ทั้ง 3 รายการจะดู “คล้ายกัน” แต่ในมุมของ การบันทึกบัญชี และ ภาระภาษี นั้นแตกต่างกันอย่างชัดเจน บทความนี้สรุปความแตกต่างให้เห็นภาพแบบครบทุกมิติ
1. ความแตกต่างพื้นฐาน
เงินที่ผู้ซื้อจ่ายให้ ก่อนเพื่อเป็นหลักประกันว่าจะทำตามสัญญา มักเกิดขึ้น ก่อนการส่งมอบสินค้าหรือบริการ
เงินที่เก็บไว้เพื่อประกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น เช่น ประกันการเช่า ประกันผลงาน มักจะคืนให้เมื่อสิ้นสุดสัญญาหากไม่มีความเสียหาย
มักพบในงานก่อสร้าง โดยผู้ว่าจ้างจะหักเงินค่างวดงานไว้ส่วนหนึ่ง (เช่น 5–10%) เพื่อประกันว่าผู้รับเหมาจะทำงานให้เสร็จหรือแก้ไขงานที่บกพร่องในช่วงรับประกัน
2. การบันทึกบัญชีและการรับรู้รายได้/หนี้สิน
หลักสำคัญ: ทั้ง 3 ประเภท “ยังไม่ถือเป็นรายได้” ในวันที่ได้รับเงินมา แต่จะบันทึกเป็น หนี้สิน ในงบแสดงฐานะการเงินก่อน
- เงินมัดจำ: บันทึกเป็น หนี้สิน (เงินมัดจำรับล่วงหน้า) จนกว่าจะมีการส่งมอบสินค้า/บริการ จึงค่อยโอนไปเป็นรายได้
- เงินประกัน: บันทึกเป็น หนี้สิน (เงินประกันรับ) จะล้างออกเมื่อคืนเงินให้ลูกค้า หรือรับรู้เป็นรายได้หากลูกค้าทำผิดเงื่อนไขจนต้องริบเงิน
- เงิน Retention: สำหรับฝั่งผู้รับเหมา เงินส่วนนี้คือ สินทรัพย์ (ลูกหนี้เงินประกันผลงาน) เพราะเป็นงานที่ทำเสร็จแล้วแต่ยังเบิกไม่ได้ ส่วนฝั่งผู้ว่าจ้างจะบันทึกเป็น หนี้สิน (เงินประกันผลงานค้างจ่าย)
3. ภาระภาษีเมื่อรับเงินมา
| ประเภทเงิน | ภาษีเงินได้นิติบุคคล | ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) |
|---|---|---|
| เงินมัดจำ | ยังไม่ถือเป็นรายได้ (จะรับรู้เมื่อส่งมอบงาน) | ต้องเสีย VAT ทันทีเมื่อได้รับเงิน (ถือว่าจุดความรับผิด/Tax Point เกิดขึ้นแล้ว) |
| เงินประกัน | ไม่ถือเป็นรายได้ (เพราะมีภาระต้องคืน) | ไม่ต้องเสีย VAT หากเป็นเงินประกันตามจารีตประเพณีทางธุรกิจและมีเจตนาคืนจริง |
| เงิน Retention | รับรู้รายได้ตามสัดส่วนงานที่ทำเสร็จ | ไม่ต้องเสีย VAT ในส่วนที่ถูกหักไว้ จะเสีย VAT ก็ต่อเมื่อได้รับเงินก้อนนั้นจริง ๆ |
4. ตัวอย่างการบันทึกบัญชี (Step-by-Step)
สมมติสถานการณ์:
- มูลค่างานตามสัญญา: 1,000,000 บาท (ไม่รวม VAT)
- เงินมัดจำรับล่วงหน้า (Advance): 10% = 100,000 บาท
- เงินประกันผลงาน (Retention) ถูกหักทุกงวด: 5%
หมายเหตุ: ในธุรกิจรับเหมา “เงินประกัน (Guaranty)” มักมาในรูปแบบ “เงินประกันซอง” หรือ “เงินประกันสัญญา” ซึ่งจะคืนเมื่อจบงาน คล้าย Retention แต่ในทางบัญชีมักจะแยกบันทึกเป็น เงินวางประกัน (สินทรัพย์)
ณ วันที่รับเงิน ภาระภาษีขายเกิดขึ้นทันทีสำหรับยอดเงินมัดจำ (Tax Point เกิดขึ้นแล้ว)
| เดบิต | เงินสด / ธนาคาร | 107,000 |
| เครดิต | เงินมัดจำรับล่วงหน้า (หนี้สิน) | 100,000 |
| เครดิต | ภาษีขาย (VAT 7%) | 7,000 |
กรณีผู้รับเหมาต้องนำเงินไปวางค้ำประกันกับผู้ว่าจ้างไว้ (มักเป็นเงินสดหรือ Bank Guarantee) — รายการนี้ไม่มี VAT เพราะไม่ใช่การขายหรือบริการ
| เดบิต | เงินประกันสัญญา (สินทรัพย์) | 50,000 |
| เครดิต | เงินสด / ธนาคาร | 50,000 |
ขั้นตอนนี้จะมีการ “หักคืนมัดจำ” และ “โดนหัก Retention” พร้อมกัน
การคำนวณเงินที่จะได้รับ
บันทึกบัญชี
| เดบิต | เงินสด / ธนาคาร | 181,900 |
| เดบิต | เงินมัดจำรับล่วงหน้า (ล้างหนี้สินออก) | 20,000 |
| เดบิต | ลูกหนี้เงินประกันผลงาน (สินทรัพย์ – Retention) | 10,000 |
| เครดิต | รายได้ค่ารับเหมา | 200,000 |
| เครดิต | ภาษีขาย | 11,900 |
เมื่อหมดระยะเวลารับประกัน (เช่น 1 ปีหลังจบงาน) และได้รับเงิน 10,000 บาทคืน — VAT ของ Retention เกิดขึ้นในจังหวะนี้
| เดบิต | เงินสด / ธนาคาร | 10,700 |
| เครดิต | ลูกหนี้เงินประกันผลงาน (ล้างสินทรัพย์ออก) | 10,000 |
| เครดิต | ภาษีขาย (VAT ของ Retention) | 700 |
รายการล้างสินทรัพย์เงินประกันสัญญาที่วางไว้ — ไม่มี VAT
| เดบิต | เงินสด / ธนาคาร | 50,000 |
| เครดิต | เงินประกันสัญญา (ล้างสินทรัพย์ออก) | 50,000 |
สรุปข้อแตกต่างใน Case นี้
3 ประเภทเงินกับจังหวะการเสีย VAT
ต้องการความช่วยเหลือด้านบัญชีและภาษีสำหรับธุรกิจรับเหมา?
Riskless Accounting เป็นสำนักงานบัญชีคุณภาพ ที่ดูแลลูกค้าตั้งแต่ SMEs ไปจนถึงบริษัทขนาดกลางและขนาดใหญ่ ครอบคลุมงานบัญชี ภาษี และการวางระบบควบคุมภายใน
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญหมายเหตุ: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางบัญชีหรือภาษีอย่างเป็นทางการ การบังคับใช้กฎหมายภาษีและมาตรฐานการบัญชีอาจมีการเปลี่ยนแปลงและขึ้นอยู่กับเงื่อนไขเฉพาะของแต่ละสัญญา ผู้อ่านควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชีและภาษี หรือสอบถามจากกรมสรรพากรโดยตรงก่อนดำเนินการใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาระภาษีของกิจการ
